سیگار نه‌فقط برای ریه، بلکه برای قلب و رگ‌ها هم یکی از خطرناک‌ترین عادت‌هاست. دخانیات یکی از مهم‌ترین علل قابلِ‌پیشگیریِ سکته‌ی قلبی و مغزی در جهان‌اند. خبرِ امیدوارکننده این است که آسیبِ سیگار تا حدِّ زیادی برگشت‌پذیر است و بدن از همان ساعاتِ اول پس از ترک شروع به ترمیم می‌کند.
سیگار چطور به قلب و عروق آسیب می‌زند؟
دودِ سیگار صدها ماده‌ی سمی دارد که از چند راه به دستگاهِ قلبی‌عروقی حمله می‌کنند: به دیواره‌ی رگ‌ها آسیب می‌زنند و روندِ تصلبِ شرایین را تند می‌کنند، خون را غلیظ‌تر و مستعدِ لخته می‌کنند، فشار خون و ضربانِ قلب را بالا می‌برند، و اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها را کاهش می‌دهند. نیکوتین هم رگ‌ها را منقبض می‌کند. نتیجه‌ی مجموعِ این‌ها، افزایشِ چشمگیرِ خطرِ سکته‌ی قلبی و مغزی است.
قلیان، سیگار الکترونیک و دخانیاتِ بی‌دود
باورِ غلطی وجود دارد که قلیان یا سیگار الکترونیک «بی‌خطر» یا «کم‌خطر»اند. واقعیت این است که قلیان هم دودِ سمی و مونوکسیدِ کربن به بدن می‌رساند و بی‌خطر نیست. سیگار الکترونیک هم اگرچه بعضی مواد سمیِ کمتری دارد، نیکوتین و مواد دیگری به بدن می‌رساند و اثرش بر قلب در بلندمدت هنوز کاملاً روشن نیست و قطعاً «سالم» نیست. دخانیاتِ بی‌دود هم خطرِ قلبی دارند.
دودِ دستِ دوم هم خطرناک است
قرارگرفتن در معرضِ دودِ سیگارِ دیگران (دودِ دستِ دوم) هم خطرِ بیماریِ قلبی را بالا می‌برد، به‌ویژه برای همسران، کودکان و همکارانِ افرادِ سیگاری. به همین دلیل، ترکِ سیگار نه‌تنها به خودِ فرد، که به اطرافیانش هم کمک می‌کند.
بدن بعد از ترک: یک جدولِ زمانی
یکی از انگیزه‌بخش‌ترین حقایق درباره‌ی ترکِ سیگار این است که بدن به‌سرعت شروع به بهبود می‌کند:
| زمان پس از ترک | چه اتفاقی می‌افتد |
|---|---|
| ۲۰ دقیقه | ضربان و فشار خون رو به کاهش می‌گذارد |
| ۱۲ ساعت | سطحِ مونوکسیدِ کربنِ خون طبیعی می‌شود |
| چند هفته تا چند ماه | گردشِ خون و عملکردِ ریه بهتر می‌شود |
| ۱ سال | خطرِ بیماریِ عروق کرونر تقریباً نصفِ یک فردِ سیگاری می‌شود |
| ۵ تا ۱۵ سال | خطرِ سکته‌ی قلبی و مغزی به فردِ غیرسیگاری نزدیک می‌شود |
این اعداد تقریبی‌اند و از فردی به فردِ دیگر فرق می‌کنند، ولی جهتِ پیام روشن است: هر چه زودتر ترک کنید، زودتر و بیشتر سود می‌برید، و حتی سیگاری‌های قدیمی هم از ترک نفع می‌برند.
چطور ترک کنیم؟
ترکِ سیگار سخت است، چون نیکوتین اعتیادآور است، ولی شدنی است و میلیون‌ها نفر موفق شده‌اند. انتخابِ یک «روزِ شروع»، شناختِ محرک‌ها و دوری از آن‌ها، حمایتِ خانواده، و در صورتِ نیاز کمکِ پزشکی (مانندِ جایگزین‌های نیکوتین یا داروهای کمک به ترک) شانسِ موفقیت را چند برابر می‌کنند. اگر یک بار شکست خوردید، ناامید نشوید؛ بیشترِ افراد پس از چند تلاش موفق می‌شوند.
افزایشِ وزن بعد از ترک
بعضی افراد از ترسِ افزایشِ وزن، ترک را به تعویق می‌اندازند. درست است که ممکن است کمی وزن اضافه شود، ولی سودِ قلبیِ ترکِ سیگار بسیار بیشتر از ضررِ این وزنِ اندک است. با تغذیه‌ی سالم و تحرک می‌توان این افزایشِ وزن را هم مدیریت کرد. نگرانیِ وزن نباید بهانه‌ی ادامه‌ی سیگار باشد.
بیماری‌های قلبیِ مرتبط با سیگار
سیگار طیفی از مشکلاتِ قلبی‌عروقی را شایع‌تر می‌کند: بیماریِ عروق کرونر و سکته‌ی قلبی، سکته‌ی مغزی، بیماریِ شریان‌های محیطی (تنگیِ رگ‌های پا که باعثِ درد هنگامِ راه‌رفتن می‌شود)، آنوریسمِ آئورت، و حتی برخی آریتمی‌ها. سیگار هم‌چنین اثرِ عوامل خطرِ دیگر مثلِ فشار خون و چربیِ خون را تشدید می‌کند، یعنی ترکیبِ سیگار با این‌ها خطر را چند برابر می‌کند.
سیگار، زنان و بارداری
سیگار در زنان خطرهای ویژه‌ای دارد؛ به‌ویژه ترکیبِ سیگار با قرص‌های ضدبارداریِ هورمونی می‌تواند خطرِ لخته و سکته را بالا ببرد. در بارداری، سیگار به جنین و جفت آسیب می‌زند و با عوارضِ جدی همراه است. ترکِ سیگار پیش از بارداری و در دورانِ آن یکی از مهم‌ترین کارها برای سلامتِ مادر و کودک است.
سیگار و دیابت
در افرادِ دیابتی، سیگار مثلِ ریختنِ بنزین روی آتش است؛ هم دیابت و هم سیگار به رگ‌ها آسیب می‌زنند و با هم خطرِ قلبی، کلیوی و عصبی را به‌شدت بالا می‌برند. برای فردِ دیابتی، ترکِ سیگار یکی از مؤثرترین کارها برای کاهشِ عوارضِ بلندمدت است.
افسانه‌های رایج درباره‌ی سیگار
چند باورِ غلط باعث می‌شوند افراد ترک را به تعویق بیندازند: «من سال‌هاست می‌کشم، دیگر فایده‌ای ندارد» (نادرست؛ ترک در هر سنی سود دارد)، «سیگارِ لایت کم‌خطرتر است» (نادرست؛ هیچ سیگاری بی‌خطر نیست)، و «فقط ریه را درگیر می‌کند» (نادرست؛ قلب و رگ‌ها به‌شدت آسیب می‌بینند). کنارگذاشتنِ این افسانه‌ها، اولین قدمِ ذهنیِ ترک است.
نقشِ حمایت در موفقیتِ ترک
تنها ترک‌کردن سخت‌تر است. حمایتِ خانواده و دوستان، مشاوره، گروه‌های ترک و کمکِ پزشکی (مانندِ جایگزین‌های نیکوتین یا داروهای مجاز) شانسِ موفقیت را چند برابر می‌کنند. برنامه‌ریزی برای مقابله با «وسوسه»های اولیه — که معمولاً چند هفته‌ی اول شدیدترند — بخشِ مهمی از موفقیت است. اگر بار اول نشد، تجربه‌ی آن به تلاشِ بعدی کمک می‌کند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا کم‌کردنِ تعدادِ سیگار هم کمک می‌کند؟
کم‌کردن بهتر از هیچ است، ولی هیچ مقدار سیگار «بی‌خطر» نیست؛ هدفِ نهایی باید ترکِ کامل باشد.
قلیان از سیگار بی‌خطرتر است؟
نه. قلیان هم دودِ سمی و مونوکسیدِ کربن وارد بدن می‌کند و برای قلب و ریه خطرناک است.
سیگار الکترونیک برای ترک خوب است؟
شواهد مختلط است و سیگار الکترونیک بی‌خطر نیست. روش‌های تأییدشده‌ی ترک را با پزشک در میان بگذارید.
بعد از سال‌ها سیگار، ترک هنوز فایده دارد؟
قطعاً. در هر سنی و پس از هر مدت، ترک خطرِ قلبی را کاهش می‌دهد و بدن شروع به ترمیم می‌کند.
چرا ترک این‌قدر سخت است؟
چون نیکوتین اعتیادِ جسمی و روانی ایجاد می‌کند. به همین دلیل کمکِ پزشکی و حمایت می‌تواند تفاوتِ بزرگی بسازد.
دودِ دستِ دوم واقعاً خطرناک است؟
بله؛ قرارگرفتن در معرضِ دودِ دیگران خطرِ بیماریِ قلبی را بالا می‌برد، به‌ویژه برای کودکان و همسر.
جمع‌بندی
سیگار از چند راه به قلب و رگ‌ها آسیب می‌زند و خطرِ سکته را به‌شدت بالا می‌برد؛ قلیان و سیگار الکترونیک هم بی‌خطر نیستند. اما بدن توانِ شگفت‌انگیزی برای ترمیم دارد و از همان دقایقِ اولِ ترک بهبود آغاز می‌شود.
اگر سیگاری هستید، ترک مؤثرترین کاری است که برای قلبتان می‌توانید انجام دهید. از پزشک کمک بخواهید، و اگر یک بار نشد، دوباره تلاش کنید؛ ارزشش را دارد.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرد. برای تشخیص و درمان حتماً به پزشک مراجعه کنید.