یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها درباره‌ی سلامتِ قلب این است که «فشار خونِ نرمال چند است؟». پاسخ در نگاهِ اول ساده به‌نظر می‌رسد، ولی چند نکته‌ی مهم دارد: فشار خون با دو عدد بیان می‌شود، در طولِ روز نوسان دارد، و تفسیرِ آن به شرایطِ فرد بستگی دارد. در این مقاله محدوده‌های فشار خون، معنای هر عدد و نکاتِ مربوط به سنین مختلف را روشن می‌کنیم.
هدف این است که وقتی عددِ فشار خونتان را می‌بینید، بدانید در چه محدوده‌ای قرار دارد و آیا جای نگرانی هست یا نه — البته بدونِ آنکه جای مشورت با پزشک را بگیرد.
دو عددِ فشار خون یعنی چه؟
فشار خون با دو عدد بیان می‌شود. عددِ بالاتر (سیستولی) فشارِ خون هنگامِ انقباضِ قلب و پمپاژِ خون است، و عددِ پایین‌تر (دیاستولی) فشار هنگامِ استراحتِ قلب بینِ ضربان‌هاست. واحدِ آن میلی‌مترِ جیوه است. در گفت‌وگوی روزمره مثلاً می‌گوییم «۱۲ روی ۸» که یعنی ۱۲۰ روی ۸۰. هر دو عدد اهمیت دارند، هرچند در سنینِ بالاتر عددِ سیستولی اغلب مهم‌تر شمرده می‌شود.
محدوده‌های فشار خون
فشار خون معمولاً بر اساسِ اعداد به چند دسته تقسیم می‌شود. جدول زیر یک راهنمای کلی است (ممکن است بر اساسِ منبع کمی فرق کند):
| دسته | عددِ بالا (سیستولی) | عددِ پایین (دیاستولی) |
|---|---|---|
| نرمال | کمتر از ۱۲۰ | و کمتر از ۸۰ |
| بالا-نرمال | ۱۲۰ تا ۱۲۹ | و کمتر از ۸۰ |
| فشار خونِ مرحله ۱ | ۱۳۰ تا ۱۳۹ | یا ۸۰ تا ۸۹ |
| فشار خونِ مرحله ۲ | ۱۴۰ و بالاتر | یا ۹۰ و بالاتر |
| بحران | بالای ۱۸۰ | و/یا بالای ۱۲۰ |
پس عددِ ایده‌آل چیست؟
به‌طورِ کلی، فشار خونِ حدودِ ۱۲۰ روی ۸۰ یا کمی پایین‌تر برای بیشترِ بزرگسالان مطلوب در نظر گرفته می‌شود. با این حال، هدفِ دقیقِ فشار خون برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد و به سن، بیماری‌های همراه (مثلِ دیابت یا بیماریِ کلیوی) و شرایطِ کلیِ او بستگی دارد. برای همین، عددِ هدفِ شخصیِ خود را از پزشک بپرسید.
فشار خون در سنین مختلف
این تصورِ قدیمی که «فشار خون باید با سن بالاتر برود» امروز رد شده است. درست است که فشار خون با افزایشِ سن تمایل به بالارفتن دارد، ولی این به معنای «طبیعی و بی‌خطر بودن» آن نیست. در سالمندان هم کنترلِ فشار خون مهم است، هرچند پزشک ممکن است هدف و سرعتِ درمان را متناسب با شرایطِ آن‌ها تنظیم کند تا از افتِ بیش از حدِ فشار جلوگیری شود.
فشار خون در کودکان
در کودکان، محدوده‌ی نرمالِ فشار خون با بزرگسالان فرق دارد و بر اساسِ سن، قد و جنس تفسیر می‌شود، نه یک عددِ ثابت. فشار خونِ بالا در کودکان کمتر شایع است ولی وجود دارد، به‌ویژه در کودکانِ دارای اضافه‌وزن. تفسیرِ فشار خونِ کودکان حتماً باید توسطِ پزشک و با جدول‌های مخصوص انجام شود.
چرا یک عدد کافی نیست؟
فشار خون در طولِ روز نوسان دارد؛ با فعالیت، استرس، درد، سرما و حتی پر بودنِ مثانه تغییر می‌کند. یک عددِ بالا در یک نوبت لزوماً به معنای بیماری نیست، و یک عددِ نرمال هم بیماری را کامل رد نمی‌کند. برای همین، تشخیص بر پایه‌ی چند اندازه‌گیری در شرایطِ درست و در روزهای مختلف گذاشته می‌شود، نه یک بار.
پدیده‌ی «فشار خونِ روپوشِ سفید»
بعضی افراد فقط در مطب و هنگامِ اندازه‌گیری توسطِ کادرِ درمان، فشارشان بالا می‌رود؛ به این حالت «فشار خونِ روپوشِ سفید» می‌گویند که ناشی از اضطرابِ موقعیت است. برعکسِ آن هم وجود دارد (فشارِ بالای پنهان که در مطب نرمال است). به همین دلیل، اندازه‌گیریِ خانگی می‌تواند تصویرِ واقعی‌تری بدهد و به پزشک کمک کند.
پرسش‌های پرتکرار
فشار ۱۲ روی ۸ خوب است؟
بله، حدودِ ۱۲۰ روی ۸۰ برای بیشترِ بزرگسالان مطلوب در نظر گرفته می‌شود، هرچند هدفِ شخصیِ شما را پزشک تعیین می‌کند.
کدام عدد مهم‌تر است، بالا یا پایین؟
هر دو مهم‌اند؛ در سنینِ بالاتر عددِ سیستولی (بالا) اغلب اهمیتِ بیشتری دارد، ولی هر دو باید در محدوده باشند.
فشار خون با سن باید بالاتر برود؟
نه؛ این یک باورِ قدیمیِ نادرست است. کنترلِ فشار در همه‌ی سنین، از جمله سالمندی، اهمیت دارد.
چرا فشارم در مطب بالاتر است؟
ممکن است «فشار خونِ روپوشِ سفید» باشد که از اضطرابِ موقعیت می‌آید؛ اندازه‌گیریِ خانگی به روشن‌شدنِ وضعیت کمک می‌کند.
فشار خونِ پایین هم مشکل است؟
فشارِ کمی پایین اگر بدونِ علامت باشد اغلب مشکلی نیست، ولی اگر با سرگیجه و ضعف همراه شود باید بررسی شود.
چند بار اندازه بگیرم تا مطمئن شوم؟
معمولاً چند نوبت در روزها و شرایطِ مختلف لازم است؛ پزشک بر اساسِ آن‌ها تصمیم می‌گیرد.
جمع‌بندی
فشار خونِ نرمال برای بیشترِ بزرگسالان حدودِ ۱۲۰ روی ۸۰ یا پایین‌تر است، و هرچه بالاتر برود، دسته‌ی خطر بالاتر می‌رود. اما یک عدد در یک نوبت کافی نیست؛ تشخیص به چند اندازه‌گیری در شرایطِ درست نیاز دارد.
عددِ هدفِ شخصیِ شما به سن و شرایطتان بستگی دارد، پس بهترین کار این است که اعداد را به‌طورِ منظم ثبت کنید و تفسیرِ نهایی و تعیینِ هدف را به پزشک بسپارید.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرد. برای تشخیص و درمان حتماً به پزشک مراجعه کنید.