پیوند آلودگی هوا با سکتهی قلبی و مغزی شناخته شده است. مطالعهای در ژورنال European Journal of Preventive Cardiology سراغ پیامد کمتر بررسیشدهای رفته: ترومبوآمبولی وریدی — لختهای که در سیاهرگهای عمقی پا تشکیل میشود و میتواند به ریه برود.
پرسش دقیقتر مطالعه این بود: PM2.5 یک چیز یکدست نیست؛ ترکیبی از اجزای متفاوت است. کدام جزء آن مهمتر است؟
چه کاری انجام شد
۴۸۳٬۶۱۰ نفر با میانگین سن ۵۶٫۵ سال بهطور میانه ۱۱٫۸ سال پیگیری شدند. سه دسته مواجهه سنجیده شد: اجزای PM2.5 (کربن عنصری، مواد آلی، سولفات، آمونیوم و نیترات)، سرسبزی محل زندگی، و موجهای گرما. در این مدت ۹٬۹۸۸ مورد ترومبوز وریدی رخ داد.
نتیجه
سه جزء با افزایش خطر همراه بودند:
- کربن عنصری — نسبت خطر ۱٫۰۵۲ (۱٫۰۰۵ تا ۱٫۱۰۱). قویترین پیوند.
- سولفات — ۱٫۰۶۴ (۱٫۰۰۱ تا ۱٫۱۳۰)
- آمونیوم — ۱٫۰۹۰ (۱٫۰۱۰ تا ۱٫۱۷۶)
کربن عنصری همان چیزی است که در فارسی «دوده» میگوییم و منبع اصلیاش احتراق سوخت فسیلی است — بهویژه موتور دیزل. یعنی این یافته انگشت را روی ترافیک میگذارد، نه گرد و خاک.
دو نکته برای خواندن درست: عددها افزایش نسبی کوچکی نشان میدهند (پنج تا نه درصد)، ولی چون همهی جمعیت شهر در معرضند، تعداد موارد در سطح جمعیت بزرگ میشود. و این مطالعه مشاهدهای است و بر جمعیت بریتانیا انجام شده؛ ترکیب آلودگی هوا در شهرهای ایران متفاوت است.
این برای شما چه معنایی دارد
در روزهای آلوده، کاهش مواجهه کارهای سادهای دارد: ورزش شدید بیرون از خانه را به روز پاک موکول کنید، پنجره را در ساعات اوج ترافیک بسته نگه دارید، و اگر امکانش هست از تصفیهکنندهی هوا استفاده کنید.
و مستقل از آلودگی، عاملهای خطر شناختهشدهی لخته را جدی بگیرید: بیحرکتی طولانی در سفر، پس از جراحی، و در بستری شدن. تورم و درد یکطرفهی ساق پا همراه با گرمی و قرمزی را نادیده نگیرید و همان روز به پزشک مراجعه کنید.