آنژین صدری نامِ پزشکیِ دردِ قفسه‌ی سینه‌ای است که به‌خاطرِ کم‌رسیدنِ خون به عضله‌ی قلب ایجاد می‌شود. آنژین خودش بیماری نیست، بلکه نشانه‌ی بیماری عروق کرونر است. مهم‌ترین نکته در موردِ آن، تفاوت میانِ نوعِ «پایدار» و «ناپایدار» است، چون یکی قابلِ‌مدیریت در درمانگاه است و دیگری یک اورژانس.
این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهد آنژین چه حسی دارد، کِی خطرناک است و چطور درمان می‌شود.
آنژین چه حسی دارد؟
بیشترِ بیماران آن را «فشار»، «سنگینی»، «فشردگی» یا «سوزش» در وسطِ سینه توصیف می‌کنند، نه دردِ تیز. ممکن است به بازوی چپ، هر دو بازو، گردن، فک یا پشت پخش شود. گاهی با تنگیِ نفس یا تعریق همراه است. در بعضی افراد فقط تنگیِ نفس یا خستگیِ فعالیتی وجود دارد.
چرا رخ می‌دهد؟
وقتی رگ‌های کرونر با پلاک تنگ شده‌اند، در حالتِ استراحت خونِ کافی به قلب می‌رسد، ولی هنگامِ فعالیت که قلب به اکسیژنِ بیشتری نیاز دارد، رگِ تنگ پاسخگو نیست. نتیجه، کم‌خونیِ موقتِ عضله و درد است که با کاهشِ نیاز (استراحت) برطرف می‌شود.
پایدار در برابرِ ناپایدار
تفاوتِ این دو در «الگو» است، نه در شدتِ لحظه‌ای درد:
| ویژگی | آنژین پایدار | آنژین ناپایدار |
|---|---|---|
| زمانِ بروز | با فعالیت یا استرسِ مشخص | در استراحت یا با فعالیتِ بسیار کم |
| الگو | قابلِ‌پیش‌بینی، ماه‌ها ثابت | تازه، تشدیدشونده یا تغییرکرده |
| مدت | چند دقیقه | طولانی‌تر |
| پاسخ به استراحت/نیترات | خوب | ضعیف |
| اقدام | ویزیتِ برنامه‌ریزی‌شده | اورژانس |
چرا آنژین ناپایدار اورژانس است؟
آنژین ناپایدار معمولاً یعنی پلاکی ترک خورده و لخته‌ای در حالِ شکل‌گیری است که هنوز رگ را کاملاً نبسته. این وضعیت در یک قدمیِ سکته است. پس اگر دردی تازه شروع شده، در استراحت رخ می‌دهد یا الگوی آنژینِ قبلی‌تان بدتر شده، با اورژانس تماس بگیرید.
آنژینِ واریانت و عروقِ کوچک
شکل‌های کمتر شایعی هم وجود دارد: در آنژینِ واریانت، رگ به‌طورِ موقت دچارِ گرفتگیِ عضلانی (اسپاسم) می‌شود و درد اغلب در استراحت یا شب رخ می‌دهد. در بیماریِ عروقِ کوچک — که در زنان شایع‌تر است — رگ‌های بزرگ در آنژیوگرافی سالم‌اند ولی رگ‌های ریز درست کار نمی‌کنند. این‌ها تشخیص و درمانِ ویژه دارند.
تشخیص
پزشک بر پایه‌ی شرحِ دقیقِ درد، نوار قلب و آزمون‌هایی مثلِ تست ورزش، اکوی استرس، اسکن هسته‌ای یا سی‌تی‌آنژیوگرافی تشخیص می‌گذارد. در آنژین ناپایدار، آزمایشِ تروپونین برای ردِ سکته انجام می‌شود و معمولاً آنژیوگرافی لازم است.
درمانِ لحظه‌ای: نیتروگلیسیرین
قرصِ زیرزبانیِ نیتروگلیسیرین با گشاد کردنِ رگ‌ها درد را طیِ چند دقیقه آرام می‌کند. اگر پس از یک نوبت درد کم نشد یا بدتر شد، با اورژانس تماس بگیرید. نیترات نباید با داروهای تقویتِ جنسی همراه شود، چون افتِ فشارِ خطرناک ایجاد می‌کند.
درمانِ بلندمدت
درمانِ آنژین دو هدف دارد: کاهشِ علائم و پیشگیری از سکته. برای علائم از بتابلاکر، نیتراتِ طولانی‌اثر یا مسدودکننده‌های کانالِ کلسیم استفاده می‌شود. برای پیشگیری، آسپرین و استاتین ستونِ درمان‌اند. در صورتِ تنگیِ شدید یا علائمِ کنترل‌نشده، استنت یا بای‌پس مطرح می‌شود.
زندگی با آنژینِ پایدار
بسیاری از بیماران با آنژینِ پایدار سال‌ها زندگیِ فعال دارند. ورزشِ منظم در حدِّ تحمل (اغلب در قالبِ بازتوانی)، پرهیز از فعالیتِ ناگهانیِ شدید پس از غذای سنگین یا در سرما، ترکِ سیگار و کنترلِ عوامل خطر کمک می‌کنند. همیشه نیتروگلیسیرین همراه داشته باشید.
کِی به پزشک برگردیم؟
اگر دفعاتِ درد بیشتر شد، با فعالیتِ کمتری رخ داد، طولانی‌تر شد یا به نیترات پاسخ نداد، الگو در حالِ تغییر است و باید زود ارزیابی شوید. این تغییر ممکن است نشانه‌ی تبدیل به آنژینِ ناپایدار باشد.
محرک‌های رایجِ آنژین
آنژینِ پایدار معمولاً با محرک‌های قابلِ‌پیش‌بینی می‌آید: بالا رفتن از پله یا سربالایی، راه رفتنِ تند، حمل بارِ سنگین، هوای سرد، غذای سنگین و هیجانِ شدید. شناختنِ محرک‌های شخصی‌تان کمک می‌کند فعالیت‌ها را برنامه‌ریزی کنید؛ مثلاً پس از غذا کمی استراحت کنید یا در سرما آهسته‌تر راه بروید.
دفترچه‌ی علائم
ثبتِ زمان، مدت، شدت و محرکِ هر حمله‌ی آنژین در یک دفترچه، تصویرِ دقیقی به پزشک می‌دهد و تغییرِ الگو را زودتر نشان می‌دهد. اگر دیدید حمله‌ها مکررتر یا با فعالیتِ کمتر رخ می‌دهند، این همان هشداری است که باید زود به پزشک برسانید.
آنژین در زنان
در زنان، آنژین گاهی شکلِ متفاوتی دارد: دردِ مبهم‌تر، تنگیِ نفس، خستگی یا ناراحتی در پشت و فک. همچنین بیماریِ عروقِ ریز در زنان شایع‌تر است، یعنی ممکن است آنژیوگرافی رگ‌های بزرگِ سالم نشان دهد ولی آنژین واقعی باشد. در این موارد ارزیابی‌های تخصصی‌تری لازم است.
آنژین و استرس
استرسِ عاطفی هم می‌تواند مثلِ فعالیتِ بدنی نیازِ قلب به اکسیژن را بالا ببرد و آنژین ایجاد کند. مدیریتِ استرس با روش‌هایی مثلِ تنفسِ آرام، ورزشِ منظم و در صورتِ نیاز مشاوره، بخشی از کنترلِ آنژین است. اضطراب درباره‌ی خودِ آنژین هم شایع است و صحبت درباره‌اش کمک می‌کند.
هدف: زندگیِ فعال
هدفِ درمانِ آنژین فقط کاهشِ درد نیست، بلکه این است که بیمار بتواند بدونِ ترس فعالیت‌های روزانه و دلخواهش را انجام دهد. با ترکیبِ دارو، ورزشِ تدریجی و گاهی باز کردنِ رگ، بسیاری از بیماران به زندگیِ فعالِ نزدیک به گذشته برمی‌گردند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا آنژین همان سکته است؟
نه؛ در آنژین خون موقتاً کم می‌شود و عضله آسیبِ دائمی نمی‌بیند. ولی آنژین هشدارِ بیماریِ کرونر است.
آنژین با سوءهاضمه چطور فرق دارد؟
آنژین اغلب با فعالیت می‌آید و با استراحت می‌رود؛ ولی تفکیکِ قطعی گاهی فقط با بررسیِ پزشکی ممکن است.
نیتروگلیسیرین را چند بار می‌توانم بگیرم؟
طبقِ دستورِ پزشک؛ اگر پس از یک نوبت درد بهتر نشد، با اورژانس تماس بگیرید.
آیا آنژین درمان قطعی دارد؟
بیماریِ زمینه‌ای مهار می‌شود و علائم با دارو یا باز کردنِ رگ کنترل می‌شوند، ولی ادامه‌ی درمان لازم است.
می‌توانم با آنژین ورزش کنم؟
بله، در حدِّ تحمل و با برنامه‌ی پزشک؛ ورزش اغلب علائم را بهتر می‌کند.
آنژین در استراحت یعنی چه؟
می‌تواند نشانه‌ی آنژینِ ناپایدار یا اسپاسم باشد و باید فوری ارزیابی شود.
جمع‌بندی
آنژین صدری دردِ قلبیِ ناشی از کم‌رسیدنِ خون به قلب و نشانه‌ی بیماریِ عروق کرونر است. آنژینِ پایدار الگوی قابلِ‌پیش‌بینی دارد و با درمان کنترل می‌شود؛ آنژینِ ناپایدار تازه، تشدیدشونده یا در استراحت است و یک اورژانس است.
با دارو، سبکِ زندگیِ سالم و در صورتِ نیاز باز کردنِ رگ، می‌توان آنژین را مهار و خطرِ سکته را کم کرد. تغییرِ الگوی درد را هرگز نادیده نگیرید.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرد. برای تشخیص و درمان حتماً به پزشک مراجعه کنید.