بسیاری از بیماران پس از سکته‌ی قلبی با این پرسش‌ها مرخص می‌شوند: حالا چه کنم؟ کِی می‌توانم کار کنم؟ چه چیزی خطرناک است؟ دوران نقاهت مرحله‌ی بسیار مهمی است، چون کارهایی که در این هفته‌ها و ماه‌ها انجام می‌دهید، خطرِ سکته‌ی بعدی را تعیین می‌کنند. این مقاله راهنمای این دوران است.
خبرِ خوب: بیشترِ کسانی که سکته را پشتِ سر می‌گذارند، با درمانِ درست به زندگیِ فعال و رضایت‌بخش برمی‌گردند.
روزهای اول در بیمارستان
پس از باز شدنِ رگ، بیمار معمولاً چند روز در بخشِ مراقبت‌های قلبی می‌ماند تا ریتمِ قلب پایش شود و داروها تنظیم شوند. اکوکاردیوگرافی نشان می‌دهد چه مقدار از عضله آسیب دیده و عملکردِ پمپاژ چقدر است؛ همین در برنامه‌ریزیِ ادامه‌ی درمان نقش دارد.
داروهای پس از سکته
تقریباً همه‌ی بیماران چند داروی کلیدی دریافت می‌کنند که هرکدام نقشِ مشخصی دارند:
| گروه دارو | هدف |
|---|---|
| ضدپلاکت (آسپرین و یک داروی دوم) | جلوگیری از لخته، به‌ویژه روی استنت |
| استاتین با دوزِ بالا | کاهشِ قویِ LDL و تثبیتِ پلاک‌ها |
| بتابلاکر | کاهشِ بارِ قلب و خطرِ آریتمی |
| مهارکننده‌ی ACE یا ARB | محافظت از عضله‌ی قلب در برابرِ بازشکل‌گیریِ نامطلوب |
قطع نکردنِ داروها؛ حیاتی
یکی از خطرناک‌ترین اشتباه‌ها، قطعِ خودسرانه‌ی داروها به‌ویژه ضدپلاکت‌ها در ماه‌های اولِ پس از استنت است، چون می‌تواند به لخته‌شدنِ ناگهانیِ استنت و سکته‌ی دوباره منجر شود. اگر عارضه‌ای دارید یا جراحیِ دیگری در پیش است، پیش از هر تغییری با متخصصِ قلب مشورت کنید.
بازتوانیِ قلبی
بازتوانیِ قلبی یک برنامه‌ی چندهفته‌ای است شاملِ ورزشِ تحتِ نظر، آموزشِ تغذیه و دارو، و حمایتِ روانی. مطالعات نشان داده‌اند شرکت در آن خطرِ مرگ و بستریِ دوباره را کم می‌کند و بازگشت به زندگیِ عادی را سریع‌تر و مطمئن‌تر می‌کند. با وجودِ این، بسیاری از بیماران به آن ارجاع داده نمی‌شوند؛ خودتان سراغش را بگیرید.
فعالیتِ بدنی را چطور شروع کنیم؟
معمولاً از پیاده‌رویِ کوتاه و آرام در همان روزهای اول در خانه شروع می‌شود و طیِ هفته‌ها مدت و سرعت بیشتر می‌شود. بلندکردنِ بارِ سنگین و ورزش‌های شدید باید تا اجازه‌ی پزشک صبر کنند. اگر حینِ فعالیت درد، تنگیِ نفسِ غیرعادی یا سرگیجه داشتید، متوقف شوید و اطلاع دهید.
بازگشت به کار و رانندگی
زمانِ بازگشت به کار به شدتِ سکته و نوعِ شغل بستگی دارد؛ کارهای پشتِ میز معمولاً زودتر و کارهای سنگینِ بدنی دیرتر. رانندگی هم معمولاً پس از چند هفته و با نظرِ پزشک مجاز می‌شود. برای رانندگانِ حرفه‌ای قواعدِ سخت‌گیرانه‌تری وجود دارد.
روابطِ جنسی
بسیاری از بیماران درباره‌ی رابطه‌ی جنسی نگران‌اند ولی خجالت می‌کشند بپرسند. معمولاً وقتی فرد بتواند بدونِ علامت از دو طبقه پله بالا برود، رابطه‌ی جنسی هم بی‌خطر است. داروهای تقویتِ جنسی با نیترات تداخلِ خطرناک دارند؛ حتماً با پزشک مطرح کنید.
جنبه‌ی روانی
افسردگی، اضطراب و ترس از حادثه‌ی دوباره پس از سکته بسیار شایع‌اند و می‌توانند بهبودی را کند کنند. این احساسات طبیعی‌اند ولی نباید نادیده گرفته شوند. صحبت با پزشک، مشاوره و حضور در بازتوانی کمکِ زیادی می‌کند. خانواده هم نقشِ مهمی در حمایت دارد.
تغییرِ سبکِ زندگی
ترکِ کاملِ سیگار و قلیان مهم‌ترین تغییر است. تغذیه‌ی قلب‌سالم، کنترلِ وزن، فشار خون و قند، و خوابِ کافی هم خطرِ حادثه‌ی بعدی را کم می‌کنند. این تغییرات تکمیل‌کننده‌ی داروها هستند، نه جایگزینِ آن‌ها.
نشانه‌های هشدار پس از ترخیص
اگر دردِ سینه برگشت، تنگیِ نفس بدتر شد، پاها ورم کرد، وزن ناگهان بالا رفت، تپشِ شدید یا غش داشتید، یا محلِ ورودِ کاتتر خونریزی یا ورمِ دردناک پیدا کرد، فوری به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
تغذیه پس از سکته
پس از سکته، الگوی غذاییِ قلب‌سالم بخشی از درمان است: سبزیجات و میوه‌ی فراوان، غلاتِ کامل، حبوبات، ماهی، مغزها و روغنِ زیتون، و کاهشِ نمک، چربیِ اشباع، شیرینی و غذاهای فرآوری‌شده. لازم نیست یک‌شبه همه‌چیز را عوض کنید؛ تغییرهای کوچک ولی پایدار بیشترین اثر را دارند. مشاوره با کارشناسِ تغذیه هم کمک می‌کند.
مراقبت از محلِ آنژیوگرافی
اگر آنژیوگرافی از راهِ مچ یا کشاله‌ی ران انجام شده، تا چند روز از بلندکردنِ بارِ سنگین با همان دست یا فعالیتِ شدید پرهیز کنید. کبودیِ خفیف طبیعی است، ولی ورمِ بزرگ و دردناک، خونریزی، سردی یا بی‌حسیِ دست یا پا را فوری اطلاع دهید.
نقشِ خانواده در دوران نقاهت
خانواده می‌تواند در یادآوریِ داروها، همراهی در پیاده‌روی، آماده‌کردنِ غذای سالم و حمایتِ عاطفی نقشِ مهمی داشته باشد. در عین حال، مراقبتِ بیش از حد و منع کردنِ بیمار از هر فعالیتی هم به بهبودی کمک نمی‌کند. تعادل میانِ حمایت و تشویق به استقلال، بهترین حالت است.
ویزیت‌های پیگیری
معمولاً چند هفته پس از ترخیص، ویزیتِ پیگیری با متخصصِ قلب انجام می‌شود تا داروها تنظیم، آزمایش‌ها بررسی و برنامه‌ی فعالیت به‌روز شود. گاهی اکوکاردیوگرافیِ دوباره هم لازم است تا بهبودِ عملکردِ قلب سنجیده شود. این ویزیت‌ها را جدی بگیرید و سؤالاتتان را از پیش یادداشت کنید.
برگشت به زندگیِ اجتماعی
سکته پایانِ زندگیِ فعال نیست. بیشترِ بیماران پس از چند هفته به کار، خانواده و تفریحاتشان برمی‌گردند. حضور در جمع، سرگرمی‌ها و فعالیت‌های لذت‌بخش به سلامتِ روان کمک می‌کنند و انگیزه‌ی ادامه‌ی سبکِ زندگیِ سالم را بیشتر می‌کنند.
پرسش‌های پرتکرار
چه مدت پس از سکته باید استراحت کنم؟
استراحتِ مطلق لازم نیست؛ فعالیتِ سبک از روزهای اول شروع و تدریجاً بیشتر می‌شود. برنامه را پزشک یا تیمِ بازتوانی تعیین می‌کند.
داروها را تا کی باید بخورم؟
بعضی مثلِ استاتین و آسپرین معمولاً مادام‌العمرند؛ مدتِ داروی ضدپلاکتِ دوم را پزشک تعیین می‌کند.
آیا قلب دوباره کاملاً خوب می‌شود؟
بخشی از عضله‌ی آسیب‌دیده ترمیم نمی‌شود، ولی با درمانِ درست بیشترِ افراد زندگیِ عادی دارند.
کِی می‌توانم سفر کنم؟
سفرهای کوتاه معمولاً پس از چند هفته و پروازها با نظرِ پزشک؛ داروها را همراه داشته باشید.
احتمالِ سکته‌ی دوباره چقدر است؟
بیشتر از افرادِ سالم است، ولی با مصرفِ منظمِ دارو و تغییرِ سبکِ زندگی به‌طورِ چشمگیری کم می‌شود.
افسردگی پس از سکته طبیعی است؟
شایع است ولی قابلِ‌درمان؛ با پزشک در میان بگذارید چون بر بهبودیِ قلب هم اثر دارد.
جمع‌بندی
دوران نقاهت پس از سکته شاملِ داروهای کلیدی، بازتوانیِ قلبی، بازگشتِ تدریجی به فعالیت و کار، و توجه به سلامتِ روان است. مصرفِ منظمِ داروها و پرهیز از قطعِ خودسرانه، به‌ویژه ضدپلاکت‌ها، حیاتی است.
با درمانِ درست و تغییرِ سبکِ زندگی، بیشترِ بیماران به زندگیِ فعال برمی‌گردند و خطرِ حادثه‌ی بعدی را به‌طورِ چشمگیری پایین می‌آورند.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرد. برای تشخیص و درمان حتماً به پزشک مراجعه کنید.