وراپامیل قدیمیترین مسدودکنندهی کانال کلسیم است و قویترین اثر را بر خود قلب در این خانواده دارد: ضربان را محسوس پایین میآورد و عبور فرمان برقی از دروازهی میان دهلیز و بطن را کند میکند. به همین دلیل کاربرد اصلیاش کنترل ضربان و قطع آریتمی است، نه فشار خون.
وراپامیل چه دارویی است
ورود کلسیم به سلول در دو جای بدن دو کار متفاوت میکند: در عضلهی دیوارهی رگها انقباض میسازد، و در سلولهای سیستم برقی قلب ضربان و عبور فرمان را.
وراپامیل هر دو را مسدود میکند، اما اثرش بر قلب غالب است. نتیجه سه چیز است:
- ضربان قلب پایین میآید
- عبور فرمان از گره دهلیزی-بطنی کند میشود — کلید اثرش در آریتمیهای دهلیزی
- قدرت انقباض قلب کم میشود — که در قلب سالم مشکلی نیست اما در قلب ضعیف خطر میسازد
این آن را از آملودیپین و نیفدیپین کاملاً جدا میکند — که فقط بر رگها اثر میگذارند و ضربان را پایین نمیآورند. و از دیلتیازم هم جدا میکند: وراپامیل قویترین اثر قلبی و کمترین اثر عروقی را در این سه دارد.
در فیبریلاسیون دهلیزی، دهلیز صدها فرمان بینظم در دقیقه میفرستد. وراپامیل با کند کردن دروازه، بخش بیشتری از این فرمانها را سد میکند — پس ضربان بطن پایین میآید و بیمار احساس بهتری پیدا میکند، حتی اگر ریتم دهلیز همچنان نامنظم بماند.
برای چه تجویز میشود
- تاکیکاردی فوق بطنی — قطع حمله (تزریقی) و پیشگیری از تکرار (خوراکی)
- کنترل ضربان در فیبریلاسیون دهلیزی و فلوتر
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک — بهبود پر شدن بطن سخت و کاهش علائم؛ یکی از داروهای اصلی این بیماری
- آنژین صدری — و در آنژین اسپاسمی خط اول
- جانشین بتابلاکر در بیمار آسمی که به کنترل ضربان نیاز دارد
- فشار خون بالا — کاربرد فرعی؛ داروهای دیگر ترجیح دارند
- پیشگیری از سردردهای خوشهای — کاربردی خارج از قلب
نحوهی مصرف
- دو شکل دارد: شکل ساده سه بار در روز، و شکل آهستهرهش یک یا دو بار. اگر مطمئن نیستید کدام را دارید، جعبه را به داروساز نشان دهید.
- قرص آهستهرهش را نصف، خرد یا نجوید — تمام دوز یکباره آزاد میشود و میتواند ضربان و فشار را بهشدت بیندازد
- گریپفروت و آبش را کنار بگذارید — سطح وراپامیل را در خون بهطور محسوسی بالا میبرند
- یبوست را از روز اول مدیریت کنید — آب، فیبر و تحرک. این عارضه در وراپامیل شایعترین است و پیشگیریاش راحتتر از درمانش.
- نبض خود را بشمارید و بنویسید؛ در این دارو مهمترین عدد پایش است
- خودسرانه قطع نکنید — در آنژین و آریتمی، قطع ناگهانی میتواند علائم را برگرداند
عوارض
| عارضه | توضیح |
|---|---|
| یبوست | شایعترین و مشخصترین عارضهی این دارو — بیش از دیلتیازم و بیش از هر داروی قلبی دیگری |
| ضربان پایین | اگر با ضعف و سرگیجه همراه باشد، گزارش شود |
| سرگیجه و خستگی | از افت ضربان و فشار |
| ورم قوزک پا | کمتر از آملودیپین |
| سردرد و برافروختگی | اغلب در هفتههای نخست |
| ورم لثه | کمشایع؛ بهداشت دهان محسوس کمش میکند |
| بدتر شدن نارسایی قلبی | در بیمار با کسر جهشی پایین — دلیل ممنوعیتش در آن بیماری |
چه زمانی فوراً اقدام کنید
فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر: از حال رفتن، ضربان بسیار پایین همراه با بیحالی شدید، تنگی نفس شدید یا نتوانستن دراز کشیدن، یا درد سینهی تازه داشتید.
همان روز به پزشک مراجعه کنید اگر: ضربان استراحتتان زیر ۵۰ ماند، ورم پا یا افزایش وزن سریع پیدا کردید (که میتواند نشانهی بدتر شدن عملکرد قلب باشد)، یا یبوست شدید و مقاوم گرفتید.
تداخلها: مهمترین بخش این دارو
وراپامیل پرتداخلترین داروی این خانواده است، چون هم بر ضربان اثر میگذارد و هم آنزیم کبدی مهمی را مهار میکند که بسیاری از داروها با آن تجزیه میشوند.
- بتابلاکرها — خطرناکترین تداخل. اثر کندکنندهی هر دو جمع میشود و میتواند به ضربان بسیار پایین، بلوک قلبی یا نارسایی حاد قلب برسد. این ترکیب معمولاً پرهیز میشود — و در وراپامیل جدیتر از دیلتیازم است. اگر هر دو در نسخهی شماست، آن را با پزشک تأیید کنید.
- دیگوکسین — وراپامیل سطحش را بهطور محسوسی بالا میبرد؛ دوز دیگوکسین اغلب کم میشود و پایش لازم است
- سیمواستاتین و آتورواستاتین — سطحشان بالا میرود و خطر آسیب عضلانی بیشتر؛ دوز استاتین محدود میشود
- آمیودارون — اثر کندکنندهی ضربان جمع میشود
- ضدانعقادهای جدید — سطحشان بالا میرود و خطر خونریزی بیشتر
- داروهای پیوند، برخی ضدصرعها و داروهای روانپزشکی — نیازمند بازبینی
- گریپفروت — سطح دارو را بالا میبرد
نتیجهی عملی: پیش از شروع هر داروی تازه — حتی بینسخه — فهرست داروهایتان را به داروساز نشان دهید. در وراپامیل، این بررسی چنددقیقهای بیش از بیشتر داروهای قلبی ارزش دارد.
چه کسانی نباید مصرف کنند
- نارسایی قلبی با کسر جهشی پایین — ممنوع است؛ قدرت انقباض قلب را کم میکند و میتواند وضعیت را وخیم کند. اگر به داروی گشادکنندهی رگ نیاز دارید، آملودیپین جانشین بیخطرتری است.
- بلوک قلبی درجهی دو و سه و برادیکاردی شدید
- سندرم سینوس بیمار — مگر ضربانساز گذاشته شده باشد
- سندرم ولف پارکینسون وایت با فیبریلاسیون دهلیزی — خطرناک است و میتواند به آریتمی بطنی برسد
- تاکیکاردی بطنی — هرگز؛ در آریتمی بطنی این دارو میتواند کشنده باشد. به همین دلیل در اورژانس، تپش قلب سریع در بیمار با سابقهی قلبی تا اثبات خلافش بطنی فرض میشود.
- افت فشار شدید و بیماری شدید کبدی
در بارداری و شیردهی، تصمیم با پزشک است.
پیگیری
ضربان قلب — مهمترین عدد در این دارو. پایش خانگی با ثبت تاریخ و ساعت، و شمردن یک دقیقهی کامل (چون در ریتم نامنظم، شمردن ۱۵ ثانیه ضربدر چهار خطا میسازد). کنارش فشار خون و در بیمار قلبی وزن روزانه.
نوار قلب دورهای برای بررسی هدایت، و اگر هولتر بستید، بررسی اینکه ضربان در شبانهروز — از جمله در فعالیت — به هدف رسیده یا نه.
نامهای تجاری
شناختهشدهترین نامهای بینالمللی وراپامیل ایزوپتین (Isoptin) و کالان (Calan) هستند. در ایران چند شرکت داخلی آن را تولید میکنند؛ فهرست نامهای خارجی و ایرانی در جدول پایین همین صفحه آمده است.
قرص ژنریک با قرص برند مادهی مؤثر یکسانی دارد. اما تفاوت شکل ساده و آهستهرهش را با تفاوت برند اشتباه نگیرید — تعداد مصرفشان یکسان نیست.
پرسشهای پرتکرار
یبوست شدیدی گرفتهام؛ دارو را قطع کنم؟
نه — اما بگویید. یبوست شایعترین عارضهی وراپامیل است و علتش شل شدن عضلهی روده. راهحلها به ترتیب: آب کافی، فیبر، تحرک روزانه؛ سپس ملین با مشورت پزشک؛ و اگر باز هم مقاوم بود، تغییر به دیلتیازم یا داروی دیگری. این عارضه دلیل معتبری برای تغییر دارو است — پس تحملش نکنید و خودسرانه هم قطعش نکنید.
هم وراپامیل دارم هم بتابلاکر؛ اشکالی دارد؟
این ترکیب معمولاً پرهیز میشود و نیاز به بررسی دارد. اثر کندکنندهی هر دو جمع میشود و میتواند به ضربان خطرناک پایین یا بلوک قلبی برسد. نسخه را به پزشک یا داروساز نشان دهید، در این فاصله نبضتان را روزانه بشمارید و بنویسید، و هیچکدام را خودسرانه قطع نکنید — چون قطع ناگهانی بتابلاکر خودش خطر دارد.
فرق وراپامیل با آملودیپین چیست؟ هر دو یک گروه نیستند؟
نام گروهشان یکسان است اما در عمل دو داروی متفاوتاند. آملودیپین فقط رگ را گشاد میکند و ضربان را پایین نمیآورد؛ وراپامیل عمدتاً بر قلب اثر میگذارد و ضربان را کم میکند. پس برای فشار خون، آملودیپین؛ برای کنترل ضربان، وراپامیل. و در نارسایی قلبی با کسر جهشی پایین، آملودیپین نسبتاً بیخطر است و وراپامیل ممنوع.
ضربانم ۵۵ است؛ نگران باشم؟
در بیماری که برای کنترل ضربان این دارو را میگیرد، ضربان ۵۵ در استراحت اغلب مطلوب است — یعنی دارو کار میکند. آنچه اهمیت دارد نبودن علامت است: بیحالی شدید، سرگیجه یا از حال رفتن. اگر زیر ۵۰ رفت و همراهش علامت داشتید، پیش از دوز بعدی تماس بگیرید.