تشخیصِ نارسایی قلبی زندگی را تغییر می‌دهد، ولی پایانِ زندگیِ فعال نیست. بخشِ بزرگی از موفقیتِ درمان در دستِ خودِ بیمار و خانواده است: کارهای کوچکِ روزانه‌ای که جلوی بدتر شدنِ بیماری و بستری‌شدن را می‌گیرند. این راهنما همین عادت‌ها را به زبانِ ساده و عملی مرور می‌کند.
هدف این است که شما — نه بیماری — کنترلِ زندگی‌تان را در دست داشته باشید.
توزینِ روزانه؛ مهم‌ترین عادت
هر روز صبح، پس از دستشویی و پیش از صبحانه، با لباسِ مشابه و روی همان ترازو خودتان را وزن کنید و عدد را یادداشت کنید. افزایشِ ناگهانیِ وزن معمولاً یعنی مایع در بدن جمع شده، حتی پیش از آنکه ورم یا تنگیِ نفس حس شود. این ساده‌ترین هشدارِ زودهنگامی است که در اختیار دارید.
کِی وزن هشدار است؟
معمولاً افزایشِ حدودِ یک کیلو در یک روز یا دو کیلو در یک هفته باید به پزشک اطلاع داده شود؛ عددِ دقیقِ هشدار را پزشکتان تعیین می‌کند. اطلاعِ به‌موقع اغلب با تنظیمِ ساده‌ی داروی ادرارآور حل می‌شود و از بستری جلوگیری می‌کند.
برنامه‌ی روزانه در یک نگاه
| کار | چرا مهم است |
|---|---|
| توزین هر صبح | کشفِ زودهنگامِ تجمعِ مایع |
| مصرفِ منظمِ داروها | کنترلِ علائم و کند کردنِ بیماری |
| کنترلِ نمک | جلوگیری از نگه‌داشتنِ آب |
| مایعات طبقِ توصیه‌ی پزشک | پیشگیری از بارِ اضافه بر قلب |
| فعالیتِ متناسب | حفظِ توانِ بدنی و روحیه |
| بررسیِ ورمِ پاها و نفس | شناختنِ زودهنگامِ بدترشدن |
داروها را منظم مصرف کنید
داروهای نارسایی قلبی فقط علائم را کم نمی‌کنند، بلکه از قلب محافظت و عمر را طولانی‌تر می‌کنند. حتی وقتی حالتان خوب است، آن‌ها را قطع نکنید. جعبه‌ی قرصِ هفتگی، یادآورِ تلفن و فهرستِ به‌روزِ داروها کمک می‌کنند. اگر عارضه‌ای دارید، با پزشک صحبت کنید؛ گاهی تنظیمِ دوز مشکل را حل می‌کند.
داروهایی که باید از آن‌ها پرهیز کرد
برخی داروهای بدونِ نسخه می‌توانند نارسایی را بدتر کنند؛ مثلاً مسکن‌های ضدالتهابی مثلِ ایبوپروفن و ناپروکسن که باعثِ نگه‌داشتنِ آب و نمک می‌شوند، یا بعضی داروهای سرماخوردگی. پیش از مصرفِ هر داروی تازه، مکمل یا داروی گیاهی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
نمک و مایعات
نمکِ زیاد باعث می‌شود بدن آب نگه دارد و بارِ قلب بیشتر شود. غذاهای آماده، کنسرو، فست‌فود، ترشی و پنیرهای شور منابعِ اصلیِ نمکِ پنهان‌اند. در بعضی بیماران، پزشک مقدارِ مایعاتِ روزانه را هم محدود می‌کند. جزئیاتِ این موضوع را در مقاله‌ی جداگانه‌ای درباره‌ی محدودیتِ مایعات و نمک آورده‌ایم.
فعالیتِ بدنی
برخلافِ تصورِ قدیمی، استراحتِ مطلق برای بیمارِ نارسایی مضر است. فعالیتِ منظم و متناسب — معمولاً پیاده‌روی که به‌تدریج بیشتر می‌شود — توانِ بدنی، روحیه و کیفیتِ زندگی را بهتر می‌کند. بهترین راهِ شروع، برنامه‌ی بازتوانیِ قلبی زیرِ نظرِ متخصص است. اگر حینِ فعالیت تنگیِ نفسِ شدید یا سرگیجه داشتید، متوقف شوید.
خواب و تنفس
اگر برای راحت نفس کشیدن به بالش‌های بیشتری نیاز پیدا کرده‌اید یا شب‌ها با حسِ خفگی بیدار می‌شوید، این ممکن است نشانه‌ی تجمعِ مایع باشد و باید اطلاع دهید. آپنه‌ی خواب هم در بیمارانِ نارسایی شایع است و درمانش به قلب کمک می‌کند. خروپفِ شدید و خواب‌آلودگیِ روزانه را با پزشک در میان بگذارید.
واکسیناسیون و پیشگیری از عفونت
عفونت‌هایی مثلِ آنفلوانزا و ذات‌الریه می‌توانند نارسایی را به‌سرعت بدتر کنند. واکسنِ سالانه‌ی آنفلوانزا و در صورتِ توصیه‌ی پزشک واکسنِ پنوموکوک، بخشی از مراقبت‌اند. شستنِ دست و دوری از افرادِ بیمار در فصلِ سرماخوردگی هم کمک می‌کند.
سفر
بیشترِ بیمارانِ با نارساییِ پایدار می‌توانند سفر کنند. داروها را به‌اندازه‌ی کافی و در کیفِ دستی همراه داشته باشید، فهرستِ داروها و تشخیص را همراه ببرید، در سفرهای طولانی هر از گاهی راه بروید و در مقصد هم مراقبِ نمکِ غذاها باشید. پیش از سفرهای طولانی یا به ارتفاعاتِ بالا با پزشک مشورت کنید.
روحیه و حمایت
افسردگی و اضطراب در بیمارانِ نارسایی قلبی شایع‌اند و می‌توانند پایبندی به درمان را کم کنند. صحبت با خانواده، پزشک، مشاور یا گروه‌های حمایتی کمک می‌کند. خانواده هم با یادآوریِ داروها، همراهی در پیاده‌روی و آماده‌کردنِ غذای کم‌نمک، نقشِ مهمی دارد.
علائمِ هشدار: کِی تماس بگیریم؟
افزایشِ سریعِ وزن، بیشتر شدنِ ورم، تنگیِ نفسِ بیشتر یا هنگامِ دراز کشیدن، سرفه‌ی شبانه، سرگیجه، تپشِ شدید یا خستگیِ غیرعادی را به پزشک اطلاع دهید. تنگیِ نفسِ شدید در استراحت، دردِ سینه، غش یا خلطِ صورتی‌رنگ اورژانس‌اند و باید با ۱۱۵ تماس بگیرید.
تغذیه‌ی کلی
فراتر از نمک، کیفیتِ کلیِ غذا هم مهم است. وعده‌های کوچک‌تر و مکررتر به‌جای وعده‌های سنگین، فشارِ کمتری به قلب می‌آورند. سبزیجات، میوه، غلاتِ کامل، حبوبات و منابعِ پروتئینِ کم‌چرب پایه‌ی خوبی‌اند. در بیمارانی که وزنشان بی‌دلیل کم می‌شود، کمبودِ تغذیه هم باید بررسی شود، چون نارساییِ پیشرفته می‌تواند اشتها را کم کند.
الکل و سیگار
الکل مستقیماً به عضله‌ی قلب آسیب می‌زند و در بیمارانی که علتِ نارسایی‌شان الکل بوده، قطعِ کامل آن گاهی عملکردِ قلب را به‌طورِ چشمگیری بهتر می‌کند. سیگار و قلیان هم رگ‌ها را آسیب می‌زنند و اکسیژن‌رسانی را کم می‌کنند. ترکِ هر دو بخشِ مهمی از مراقبت است.
دفترچه‌ی سلامت
یک دفترچه‌ی ساده که در آن وزنِ روزانه، فشار خون، ضربان، علائم و تغییراتِ دارو را می‌نویسید، ابزارِ بسیار مفیدی برای شما و پزشک است. در ویزیت‌ها همراهش ببرید؛ الگوهایی که در این دفترچه دیده می‌شوند، اغلب تصمیم‌های درمانی را دقیق‌تر می‌کنند.
برنامه‌ی اقدام
خوب است با پزشک یک «برنامه‌ی اقدام» ساده داشته باشید: در منطقه‌ی سبز (حالِ پایدار) کارهای روزمره را ادامه دهید؛ در منطقه‌ی زرد (افزایشِ وزن یا ورم یا تنگیِ نفسِ بیشتر) با پزشک تماس بگیرید؛ و در منطقه‌ی قرمز (تنگیِ نفسِ شدید یا دردِ سینه) با اورژانس. داشتنِ این برنامه، تصمیم‌گیری در لحظه‌ی نگرانی را ساده می‌کند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا با نارسایی قلبی می‌توانم کار کنم؟
بسیاری از بیماران با نارساییِ پایدار به کار ادامه می‌دهند؛ نوع و شدتِ کار را با پزشک بسنجید.
چرا باید هر روز وزن کنم؟
افزایشِ سریعِ وزن اولین نشانه‌ی تجمعِ مایع است و اطلاعِ به‌موقع جلوی بستری را می‌گیرد.
آیا می‌توانم قهوه بخورم؟
در حدِّ متعادل معمولاً اشکالی ندارد، مگر پزشک به‌خاطرِ آریتمی منع کرده باشد.
ورزش برایم خطرناک است؟
فعالیتِ متناسب و برنامه‌ریزی‌شده مفید است؛ از ورزش‌های سنگین و ناگهانی پرهیز کنید.
آیا رابطه‌ی جنسی بی‌خطر است؟
در نارساییِ پایدار معمولاً بله؛ با پزشک مطرح کنید و داروهای تقویتِ جنسی را بی‌اجازه مصرف نکنید.
اگر یک نوبت دارو را فراموش کنم چه؟
به‌محضِ یادآوری مصرف کنید، مگر نزدیکِ نوبتِ بعدی باشد؛ دوز را دوبرابر نکنید.
جمع‌بندی
زندگی با نارسایی قلبی با چند عادتِ ساده بسیار بهتر می‌شود: توزینِ روزانه، مصرفِ منظمِ دارو، کنترلِ نمک و مایعات، فعالیتِ متناسب، پیشگیری از عفونت و شناختنِ علائمِ هشدار.
این کارها کمک می‌کنند بیماری کنترل‌شده بماند و از بستری‌شدن‌های مکرر جلوگیری شود. با همکاریِ تیمِ درمان و حمایتِ خانواده، زندگیِ فعال و باکیفیت با نارسایی قلبی ممکن است.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرد. برای تشخیص و درمان حتماً به پزشک مراجعه کنید.