«کاردیومیوپاتی» یعنی بیماریِ عضله‌ی قلب؛ وضعیتی که در آن خودِ عضله ساختار یا عملکردِ غیرطبیعی پیدا می‌کند. این بیماری می‌تواند ارثی یا اکتسابی باشد و از بی‌علامت تا نارساییِ شدید و آریتمی‌های خطرناک متغیر است. شناختِ نوعِ کاردیومیوپاتی برای درمان و برای بررسیِ اعضای خانواده اهمیتِ زیادی دارد.
در این مقاله انواعِ اصلی، علت‌ها، علائم و راه‌های تشخیص و درمان را به زبانِ ساده مرور می‌کنیم.
کاردیومیوپاتی با بیماری کرونر چه فرقی دارد؟
در بیماریِ کرونر، مشکل در رگ‌های تغذیه‌کننده‌ی قلب است و آسیبِ عضله نتیجه‌ی کم‌خونی است. در کاردیومیوپاتی به معنای دقیق، مشکل در خودِ عضله است. البته آسیبِ ناشی از سکته‌ی قلبی هم گاهی «کاردیومیوپاتیِ ایسکمیک» نامیده می‌شود، ولی بیشترِ آنچه در این مقاله می‌آید درباره‌ی بیماری‌های اولیه‌ی عضله است.
انواعِ اصلی
| نوع | ویژگیِ اصلی | پیامدِ رایج |
|---|---|---|
| اتساعی | بطن بزرگ و ضعیف | نارسایی با کسر جهشیِ پایین |
| هیپرتروفیک | دیواره‌ی ضخیم | تنگیِ نفس، آریتمی، گاه مرگِ ناگهانی |
| محدودکننده | عضله‌ی سفت | نارسایی با کسر جهشیِ حفظ‌شده |
| آریتموژنیک | جایگزینیِ عضله با چربی و فیبروز | آریتمی‌های بطنی |
کاردیومیوپاتیِ اتساعی
در کاردیومیوپاتیِ اتساعی، بطنِ چپ بزرگ و عضله ضعیف می‌شود و کسرِ جهشی پایین می‌آید. علت‌ها شاملِ ژنتیک (مثلاً جهش در ژنِ تیتین)، عفونتِ ویروسیِ قبلی، مصرفِ زیادِ الکل، برخی داروهای شیمی‌درمانی، آریتمیِ طولانی و دوره‌ی بارداری است. در بسیاری از موارد علت پیدا نمی‌شود.
کاردیومیوپاتیِ هیپرتروفیک
در این نوع، دیواره‌ی قلب بی‌دلیلِ مشخص (مثلِ فشار خون) ضخیم می‌شود و اغلب علتِ ژنتیکی دارد. گاهی دیواره‌ی ضخیم راهِ خروجِ خون را تنگ می‌کند. بسیاری از بیماران علامتِ کمی دارند، ولی در درصدی خطرِ آریتمی و مرگِ ناگهانی، به‌ویژه در جوانان و ورزشکاران، وجود دارد. داروهای جدیدی برای کاهشِ انسدادِ خروجی ساخته شده‌اند.
کاردیومیوپاتیِ محدودکننده
در این نوعِ نادرتر، عضله‌ی قلب سفت می‌شود و خوب پر نمی‌شود، در حالی که قدرتِ انقباض ممکن است طبیعی باشد. بیماری‌هایی مثلِ آمیلوئیدوز (رسوبِ پروتئین در قلب)، سارکوئیدوز و برخی بیماری‌های ذخیره‌ای می‌توانند این حالت را ایجاد کنند. آمیلوئیدوزِ قلبی امروز بیشتر تشخیص داده می‌شود و درمان‌های اختصاصی دارد.
کاردیومیوپاتیِ آریتموژنیک
در این نوعِ عمدتاً ارثی، بخش‌هایی از عضله‌ی قلب — اغلب بطنِ راست — به‌تدریج با بافتِ چربی و فیبروز جایگزین می‌شود و آریتمی‌های بطنیِ خطرناک ایجاد می‌کند. ورزشِ شدید می‌تواند بیماری را تشدید کند. تشخیص و پیگیری در مراکزِ تخصصی اهمیت دارد.
کاردیومیوپاتی‌های اکتسابیِ دیگر
چند نوعِ دیگر هم وجود دارد: کاردیومیوپاتیِ دوره‌ی بارداری که در ماه‌های آخرِ بارداری یا پس از زایمان رخ می‌دهد، کاردیومیوپاتیِ ناشی از تاکی‌کاردی که با کنترلِ ریتم برگشت‌پذیر است، و «سندرمِ قلبِ شکسته» که با استرسِ شدید ایجاد می‌شود و معمولاً طیِ هفته‌ها بهبود می‌یابد.
علائم
علائم به نوع و شدت بستگی دارد: تنگیِ نفس، خستگی، ورمِ پاها، تپش، سرگیجه و غش، و گاهی دردِ سینه. برخی بیماران تا سال‌ها بی‌علامت‌اند و بیماری فقط در اکو یا نوار قلب کشف می‌شود. غش هنگامِ ورزش یا سابقه‌ی خانوادگیِ مرگِ ناگهانی، زنگِ خطرِ مهمی است.
تشخیص
اکوکاردیوگرافی معمولاً اولین آزمون است. ام‌آر‌آیِ قلب به تعیینِ نوع و یافتنِ فیبروز کمک زیادی می‌کند. نوار قلب، هولتر، آزمایش‌های خون و در بسیاری از موارد آزمایشِ ژنتیک هم انجام می‌شود. گاهی برای ردِ بیماریِ کرونر، آنژیوگرافی لازم است.
غربالگریِ خانواده
چون بسیاری از کاردیومیوپاتی‌ها ارثی‌اند، بستگانِ درجه‌یکِ بیمار (والدین، خواهر و برادر، فرزندان) معمولاً باید با اکو و نوار قلب بررسی شوند، حتی اگر بی‌علامت باشند. اگر جهشِ ژنتیکیِ بیمار شناخته شده باشد، آزمایشِ ژنتیکِ بستگان هم می‌تواند مشخص کند چه کسی نیاز به پیگیری دارد.
درمان
درمان به نوع بستگی دارد: داروهای نارسایی قلبی در نوعِ اتساعی، داروهای ویژه در نوعِ هیپرتروفیک، درمان‌های اختصاصی در آمیلوئیدوز، و درمانِ علت در انواعِ اکتسابی. در بیمارانِ پرخطر، دفیبریلاتورِ کاشتنی از مرگِ ناگهانی پیشگیری می‌کند. در موارد پیشرفته، پمپ‌های کمکی یا پیوندِ قلب مطرح است.
کاردیومیوپاتی و ورزشکاران
کاردیومیوپاتیِ هیپرتروفیک و آریتموژنیک از علل مهمِ مرگِ ناگهانی در ورزشکارانِ جوان‌اند. به همین دلیل در بسیاری از کشورها پیش از ورزشِ رقابتی، غربالگری با شرحِ حال و گاهی نوار قلب انجام می‌شود. غش یا دردِ سینه حینِ ورزش، تپشِ غیرعادی یا سابقه‌ی خانوادگیِ مرگِ ناگهانی باید پیش از ادامه‌ی ورزش ارزیابی شوند.
نقشِ آزمایشِ ژنتیک
آزمایشِ ژنتیک در بسیاری از کاردیومیوپاتی‌ها می‌تواند جهشِ مسئول را پیدا کند. این کار هم به تأییدِ نوعِ بیماری کمک می‌کند و هم امکانِ بررسیِ دقیقِ بستگان را فراهم می‌کند. پیش و پس از آزمایش، مشاوره‌ی ژنتیک توصیه می‌شود تا معنای نتیجه و پیامدهایش برای خانواده روشن شود.
کاردیومیوپاتی و بارداری
بارداری بارِ زیادی بر قلب می‌گذارد. زنانِ مبتلا به کاردیومیوپاتی باید پیش از بارداری با متخصصِ قلب و زنان مشورت کنند تا خطرها سنجیده و داروها — که برخی در بارداری ممنوع‌اند — تنظیم شوند. کاردیومیوپاتیِ دوره‌ی بارداری هم شکلِ ویژه‌ای است که تشخیص و پیگیریِ دقیق می‌خواهد.
زندگی با کاردیومیوپاتی
بسیاری از بیماران با کاردیومیوپاتی زندگیِ طولانی و فعالی دارند. مصرفِ منظمِ دارو، پیگیریِ دوره‌ای با اکو و هولتر، پرهیز از الکل، شناختنِ علائمِ هشدار و تنظیمِ نوع و شدتِ فعالیت با نظرِ متخصص، بخش‌های اصلیِ این مسیرند. حمایتِ خانواده و آگاهی از بیماری هم نقشِ مهمی دارد.
پرسش‌های پرتکرار
کاردیومیوپاتی ارثی است؟
بسیاری از انواعش، به‌ویژه هیپرتروفیک و آریتموژنیک و بخشی از اتساعی، ارثی‌اند؛ بقیه اکتسابی‌اند.
آیا کاردیومیوپاتی قابلِ‌درمان است؟
بسته به نوع؛ بعضی انواعِ اکتسابی برگشت‌پذیرند و بقیه با درمانِ مناسب کنترل می‌شوند.
آیا می‌توانم ورزش کنم؟
به نوع و شدت بستگی دارد؛ در برخی انواع، ورزشِ شدید و رقابتی منع می‌شود. حتماً با متخصص مشورت کنید.
خانواده‌ام باید آزمایش بدهند؟
در انواعِ ارثی، بستگانِ درجه‌یک معمولاً باید بررسی شوند.
تفاوتِ کاردیومیوپاتی و نارسایی قلبی چیست؟
کاردیومیوپاتی بیماریِ عضله است و نارسایی یکی از پیامدهای احتمالیِ آن.
آیا با کاردیومیوپاتی می‌شود باردار شد؟
در برخی انواع ممکن است ولی پرخطر است؛ پیش از اقدام با متخصصِ قلب و زنان مشورت کنید.
جمع‌بندی
کاردیومیوپاتی بیماریِ عضله‌ی قلب است و چهار نوعِ اصلیِ اتساعی، هیپرتروفیک، محدودکننده و آریتموژنیک دارد، به‌علاوه‌ی چند نوعِ اکتسابی. بسیاری از انواعش ارثی‌اند و بررسیِ خانواده اهمیت دارد.
با تشخیصِ دقیقِ نوع، درمانِ مناسب و در صورتِ لزوم دستگاه‌هایی مثلِ دفیبریلاتور، بیشترِ بیماران می‌توانند زندگیِ فعال داشته باشند. علائمی مثلِ تنگیِ نفس، تپش یا غش را جدی بگیرید.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرد. برای تشخیص و درمان حتماً به پزشک مراجعه کنید.